Nhiều nghiên cứu cho thấy, trầm cảm ở người cao tuổi có tỷ lệ khá cao, với các mức độ từ nhẹ đến nặng. Tuy nhiên, tình trạng này thường bị bỏ sót trong chẩn đoán và điều trị do các biểu hiện như buồn bã, mệt mỏi, suy giảm trí nhớ, chậm chạp trong vận động dễ bị nhầm lẫn với những biểu hiện “tự nhiên của tuổi già” dẫn đến chậm trễ trong nhận diện và can thiệp.

Trầm cảm ở người cao tuổi là một rối loạn tâm thần phổ biến, biểu hiện bằng trạng thái buồn bã kéo dài, giảm hứng thú với các hoạt động thường ngày, rối loạn giấc ngủ, giảm khả năng tập trung, cảm giác cô đơn, bi quan, thậm chí xuất hiện những suy nghĩ tiêu cực về bản thân và cuộc sống. Trong nhiều trường hợp, các triệu chứng trầm cảm còn bị che lấp bởi các than phiền về đau nhức cơ thể, suy giảm trí nhớ hoặc bệnh lý mạn tính, gây khó khăn cho việc phát hiện và can thiệp sớm.

Nguy cơ trầm cảm ở người cao tuổi gia tăng bởi nhiều yếu tố như sức khỏe suy giảm, mắc bệnh mạn tính kéo dài, điều kiện kinh tế khó khăn, sống đơn thân, thiếu sự quan tâm và hỗ trợ từ gia đình, hạn chế giao tiếp xã hội và ít tham gia các hoạt động cộng đồng. Đặc biệt, cảm giác bị cô lập, không còn vai trò và giá trị trong gia đình và xã hội là nguyên nhân sâu xa khiến nhiều người cao tuổi rơi vào trạng thái trầm cảm kéo dài.

Trầm cảm không chỉ làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống của người cao tuổi mà còn làm trầm trọng thêm các bệnh lý nền, gia tăng nguy cơ tự sát và tạo gánh nặng cho gia đình cũng như xã hội. Trước thực trạng đó, vai trò của ngành Y tế và Công tác xã hội ngày càng trở nên quan trọng, nhất là trong bối cảnh chuyển dịch từ mô hình chăm sóc tập trung sang chăm sóc và can thiệp dựa vào cộng đồng.

Tại tỉnh Thanh Hóa, Trung tâm công tác xã hội - Quỹ Bảo trợ trẻ em đã và đang phát huy vai trò nòng cốt trong việc phối hợp với chính quyền địa phương và các tổ chức đoàn thể triển khai các hoạt động hỗ trợ sức khỏe tâm thần cho người cao tuổi. Các hoạt động trọng tâm bao gồm: truyền thông – giáo dục nâng cao nhận thức về trầm cảm; sàng lọc, phát hiện sớm các dấu hiệu trầm cảm; tư vấn tâm lý, hỗ trợ xã hội; kết nối dịch vụ y tế, phục hồi chức năng tâm lý – xã hội; đồng thời tăng cường sự tham gia của gia đình và cộng đồng trong chăm sóc người cao tuổi.

Trầm cảm ở người cao tuổi không phải là hệ quả tất yếu của tuổi già mà là vấn đề sức khỏe tâm thần cần được quan tâm đúng mức, phát hiện sớm và can thiệp kịp thời. Việc phát huy vai trò của ngành Y tế, đặc biệt là công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe tâm thần nói chung và chăm sóc sức khỏe tâm thần cho người cao tuổi nói riêng, góp phần xây dựng hệ thống chăm sóc sức khỏe tâm thần toàn diện, nâng cao chất lượng cuộc sống người cao tuổi và bảo đảm an sinh xã hội.